Prawidłowa kondycja tkanek otaczających zęby decyduje o stabilności uśmiechu i zdrowiu całego organizmu. Choroby przyzębia, obejmujące zarówno zapalenie dziąseł, jak i zaawansowany stan zapalny głębszych warstw tkanek (tzw. periodontitis), stanowią jedno z najczęstszych schorzeń jamy ustnej. Często rozwijają się bez wyraźnych dolegliwości bólowych, dlatego kluczowa jest umiejętność wczesnego rozpoznania objawów oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia i profilaktyki.

Mechanizmy powstawania chorób przyzębia

Główną przyczyną zapalenia tkanek przyzębia jest nagromadzenie biofilmu bakteryjnego na linii dziąseł. Ten cienki, lepką warstwę stanowią mikroorganizmy, które metabolizują resztki pokarmowe i produkują toksyczne związki. W efekcie dochodzi do uszkodzenia nabłonka dziąsłowego, a następnie głębszych struktur: ozębnej, więzadeł zębowych i kości wyrostka zębodołowego.

• Początkowa faza – stanowi ją zapalenie dziąsłowe (gingivitis). Objawia się obrzękiem i zaczerwienieniem tkanek przy dziąsłach.
• Przejście w zapalenie przyzębia – bakterie penetrują głębsze warstwy, prowadząc do rozchwiania zębów, powstawania kieszonek przyzębnych i ubytku kości.
• Postępowanie schorzenia – bez leczenia może skutkować utratą zębów oraz stanami ogólnoustrojowymi, np. chorobami sercowo-naczyniowymi.

Na rozwój procesów zapalnych wpływają również czynniki ogólne, takie jak palenie tytoniu, cukrzyca czy zaburzenia odporności. Z tego względu kompleksowa ocena pacjenta powinna uwzględniać diagnostykaę pod kątem współistniejących jednostek chorobowych.

Objawy i diagnostyka schorzeń przyzębia

Początkowo choroby przyzębia często nie dają silnych dolegliwości bólowych. Najczęstsze objawy, na które warto zwrócić uwagę, to:

• Krwawienie dziąseł podczas szczotkowania lub nitkowania.
• Obrzęk i zaczerwienienie dziąseł.
• Nieprzyjemny zapach z ust (halitoza).
• Powstawanie głębokich kieszonek przyzębnych.
• Rozchwianie zębów i uczucie rozpychania.
• Zmiana wysokości dziąseł – recesje prowadzące do nadwrażliwości.

Do podstawowych metod diagnostyka należą:

Punktowe sondowanie kieszonek

Badanie sondą periodontologiczną pozwala ocenić głębokość miejsc, w których dochodzi do oddzielenia dziąsła od zęba. Kieszonki o głębokości powyżej 3 mm wskazują na rozwinięte zapalenie przyzębia.

Zdjęcia rentgenowskie

RTG pantomograficzne lub zęba umożliwia ocenę utraty kości i rozległości zmian destrukcyjnych. Jest to kluczowe narzędzie w ocenie zaawansowania choroby oraz planowaniu leczenia.

Ocena radiologiczna i tomografia

Zaawansowane metody obrazowania 3D (CBCT) zwiększają precyzję diagnozy, szczególnie przed zabiegami chirurgicznymi. Pozwalają na dokładne określenie stopnia utraty kości i struktury tkanek miękkich.

Leczenie zachowawcze i chirurgiczne

Plan terapii powinien być dostosowany do stopnia zaawansowania choroby, stanu ogólnego pacjenta oraz indywidualnych potrzeb. Wyróżnia się dwa główne etapy leczenia przyzębia:

Leczenie zachowawcze

• Scaling i root planing – usuwanie kamienia nazębnego i płytki bakteryjnej z powierzchni korzeni zębów.
• Polerowanie powierzchni korzeni, aby uniemożliwić ponowne osadzanie się biofilmu.
• Instruktaż higieny – nauka technik prawidłowego szczotkowania i nitkowania.
• Stosowanie antybiotykiów miejscowo lub ogólnie w zaawansowanych przypadkach, aby zredukować stan zapalny.

Leczenie chirurgiczne

• Flap surgery – podniesienie płata dziąsłowego i oczyszczenie ubytków kostnych.
• Regeneracja tkanek przyzębia – stosowanie biomateriałów i kości syntetycznej.
• Gingiwektomia – usunięcie nadmiaru tkanki zapalnej.
• Resekcja korzenia – zabieg w celu eliminacji zmienionej chorobowo części korzenia.

Skuteczność terapii zależy od ścisłej współpracy pacjenta z zespołem stomatologicznym oraz systematycznych wizyt kontrolnych.

Profilaktyka i samodzielna pielęgnacja

W prewencji chorób przyzębia kluczowa jest codzienna higiena jamy ustnej oraz regularne wizyty u dentysty. Podstawowe zalecenia obejmują:

• Szczotkowanie zębów co najmniej dwa razy dziennie szczoteczką z miękkim włosiem i pastą z fluorem.
• Stosowanie nici dentystycznej lub irygatora do usuwania resztek pokarmowych z przestrzeni międzyzębowych.
• Płukanki przeciwbakteryjne na bazie chlorheksydyny lub olejków eterycznych.
• Unikanie palenia tytoniu i nadmiernego spożycia cukrów.
• Zdrowa dieta bogata w warzywa, owoce i witaminę C wspierającą układ odpornościowy.
• Regularne wizyty kontrolne co 6–12 miesięcy w celu wczesnego wykrycia zmian i wykonania profesjonalnego czyszczenia.

Systematyczne dbanie o dziąsła i zęby pozwala zachować przyzębie w doskonałej kondycji przez lata oraz minimalizuje ryzyko powikłań ogólnoustrojowych.